Wolken in de collectie van KMSKA

De voorbije weken overheerste de overvloedige regenval de gesprekken. Willen we een kort gesprek aangaan, praten we gewoonlijk al snel over het weer. Tegelijk blijven wolken ons ook fascineren, en dat van kinds af aan. Kunstenaars gebruiken wolken vaak om hun kunnen te etaleren, met James Ensor op kop. We bundelden de mooiste wolken uit de collectie van het KMSKA tot een wolkenatlas.

Even vooraf: wolken worden internationaal getypeerd volgens lagen. Je hebt laaghangende, hoge wolken en een laag tussenin. Om het ons makkelijk te maken, blijven wolken niet altijd netjes in één laag hangen en kunnen ze zich verspreiden over verschillende lagen. Dan is het een beetje kijken in welke laag de meeste/grootste wolken hangen. Elk type wolk kent bovendien ook enkele ondertypes al naar gelang hoe dicht opeengepakt de wolken zijn, of ze een kasteel vormen of eerder vlokken. Maar dat zou ons te ver leiden.

Laaghangende wolken

Cumulus- of stapelwolken

Theodoor Verstraete, Na de regen, september, 1891, Collectie KMSKA, CC0, Beeld artinflanders.be, foto Hugo Maertens

De meest bekende wolken met het uitzicht van bollen katoen. Schilder Theodoor Verstraete wist dat de bovenzijde van de wolk vaak helder wit is, en de onderkant eerder donker. Opstijgende warme lucht boetseert de waterdruppels in scherp afgelijnde vormen. 

Nimbostratus

Afred Verwee, Veulens in de weide, 19e eeuw, Collectie KMSKA, CC0, Beeld artinflanders.be, Foto Hugo Maertens

Omgeven door een grijs wolkendek en de regen houdt maar niet op? Dan is de nimbostratus in het land. ‘Stratus’ is een egale muur van wolken dicht bij de grond. De combinatie met ‘nimbus’ voor ‘regenwolk’ zegt genoeg. Een van de veulens probeert er tevergeefs voor te schuilen op dit schilderij van Alfred Verwee.

Stratus

Alexander Marcette, Regen en zon, 19e eeuw, Collectie KMSKA, CC0, Beeld artinflanders.be, foto Hugo Maertens

Alexander Marcette schilderde deze stratus die stilaan aan het oplossen is. De bewolking is zo dun dat de zon door de wolken heen komt. Een late zon kleurt de vormloze wolken een beetje geel. De kans op neerslag is nog maar heel klein.


Tussen laag en hoog

Stratocumulus

Gustave De Smet, Wolkenspel, 1933, Collectie KMSKA, CC0, Beeld artinflanders.be, foto Hugo Maertens

Wolkenspel noemde Gustave De Smet dit schitterend voorbeeld van stratocumulus. De grote ballen tonen zich soms in los verband, dan weer zijn ze een massief geheel. Deze wolken zijn de meest voorkomende in West-Europa. Misschien brengen ze nog regen?

Altocumulus

Adrien-Louis Demont, De wolk, 20e eeuw, Collectie KMSKA, CC0, Beeld artinflanders.be, foto Hugo Maertens

Badend in het warme licht van de ondergaande zon domineert deze altocumulus het duinenlandschap. Ze komt voor in de middenregio en is te herkennen aan het grote formaat van de aparte wolken. Adrien-Louis Demont biedt ons dezelfde beleving als wat de minimensjes op het schilderij moeten ervaren: overweldiging. Zie je ook het vuurtje?

Hoge wolken

Cirrus én stratocumulus

James Ensor, De witte wolk, 1884, Collectie KMSKA, CC0, Beeld artinflanders.be, foto Hugo Maertens

Ondertussen kan je ‘de witte wolk’ uit de titel herkennen als een stratocumulus. James Ensor borstelde bovenop het dikke wolkenpak draderige wolken. Door de hoogte bestaan cirrus, windveren, of nog sluierwolken, enkel uit ijskristallen. Ze spurten voorbij tegen snelheden tot 100 km/uur. 

Cumulonimbus

James Ensor, Daken in Oostende, 1884, Collectie KMSKA, CC0, Foto Rik Klein Gotinck

Woest tuimelt een angstaanjagende rolwolk over Oostende. Veel goeds voorspelt ze niet, ze is de voorbode van onweer. Met de wind en regen mee, zo penseelt Ensor hier de overgang van rolwolk naar cumulonimbus, de echte donderwolk.

Voor de liefhebbers

Regenboog

Guillaume Vogels, Regenboog, 19e eeuw, Collectie KMSKA, CC0, Beeld artinflanders.be, foto Hugo Maertens

Gelukkig heb je na regen vaak… een regenboog. Er hangt nog een stratus in de lucht bij Guillaume Vogels, maar er is beter weer op komst.

Volg updates over het KMSKA via de websiteFacebookInstagramLinkedIn en Twitter.

Geef een reactie

door Anders Noren.

Omhoog ↑